*31...
  ปลาตะเพียนใบลาน
.: HOME
 
  ส่วนประกอบ
  1. ใบลาน ปลาตะเพียนขนาดธรรมดาใช้ตอกใบลานเส้นยาว 2 เส้น ใบลานแผ่นกว้าง 1 นิ้ว ยาว 3 นิ้ว
2.
  กรรมวิธี
  วิธีสานปลาตะเพียน
การสานปลาตะเพียนใช้ใบลาน 2 เส้น มีขั้นตอนการสานดังนี้
1. ม้วนใบลานหนึ่งเส้นเป็นวง
2. นำใบลานอีกเส้นสอดลอดเข้าไปอีกวงแรก แล้วสอดปลายอีกด้านหนึ่งคร่อมวงแรกเข้ามาลอดวงหลัง
3. สอดเส้นใบลานสลับกันไปมาจนเป็นรูปปลาตะเพียน ดึงให้ตึง จะได้ปลาตะเพียนส่วนหัวและลำตัว
4. ใช้ใบลานกว้าง 1 นิ้ว ยาว 3 นิ้ว พับเป็นหางถ้าเป็นปลาตัวใหญ่ควรใช้ใบลานเส้นใหญ่ตัดริมหน้าตัดให้หยักเป็นรอยฟันปลาก่อนพับ แล้วนำไปติดกับตัวปลาด้านหาง เย็บด้วยด้ายหรือเชือกเล็กๆ

วิธีสานส่วนประกอบของเครื่องแขวนปลาตะเพียน
1) กระโจมปลาหรือกระจังบน มีลักษณะคล้ายดาว 8 แฉก ใช้ประดับส่วนบนสุดของพวงเครื่องแขวนปลาตะเพียน
วิธีสาน
1. เรียดใบลาน 4 เส้น ให้ได้ขนาดกว้างประมาณ 1 นิ้ว
2. นำใบลานทั้งสี่เส้นมาพับทบครึ่ง สอดขัดกันดึงให้ตึง
3. พับซ้อนขึ้นไปอีกชั้นหนึ่ง สานส่วนที่เป็นแฉกให้เป็นรูปดาว

2) กระเกลือ เป็นรูปห้าแฉก ใช้สำหรับตกแต่งพวงปลาให้มีความสวยงามยิ่งขึ้น นิยมใช้แต่งพวงปลาที่มีจำนวน 9 ตัว หรือ 12 ตัว ใช้ครอบอยู่ส่วนบนของลูกปลาที่ร้อยต่อลงมาจากแม่ปลาตัวใหญ่
วิธีสาน
1. เรียดใบลาน 2 ใบ ให้ได้ขนาดตามต้องการ
2. นำใบลานมาวางซ้อน โดยให้ส่วนปลายด้านใดด้านหนึ่งทับซ้อนกัน ทำมุม 45 องศา
3. พับใบลานทั้งสองเส้นทับกันไปมา 6 ครั้ง
4. ใช้หัวแม่มือกดกึ่งกลางจับให้เป็นรูปกรวยแล้วใช้ใบลานที่เลือกอยู่พับสามเหลี่ยมโดยรอบให้ได้ทั้งหมด 5 เหลี่ยมจะมีลักษณะเป็นดวงห้าแฉก

3) ปักเป้า ลักษณะเป็นเม็ด เหลี่ยมห้อยระย้าอยู่ตามปลายแฉกของดวง ทำหน้าที่เชื่อมต่อระหว่างส่วนต่างๆ ได้แก่ กระโจมปลากับแม่ปลา แม่ปลากับลูกปลาที่ร้อยต่ออยู่ใต้ท้อง ช่วยบังไม่ให้เป็นเส้นด้าย และทำให้พวงปลาตะเพียนมีความยาว สามารถแกร่งไกวได้พลิ้วไหวยิ่งขึ้น
วิธีสาน
1. นำใบลาน 1 เส้นมาพับงอระหว่างกลางให้ ริมใบทางขาวทับรินทางซ้าย
2. สอดริมใบทางซ้ายลอดลงมาแล้วบิดกลับจับให้เป็นรูปสามเหลี่ยม ดึงให้ตึง เสร็จแล้วพับใบลานในลักษณะเดิมทับซ้อนอีกครั้งหนึ่ง

4) ใบโพธิ์ เป็นส่วนประกอบสำหรับตกแต่ง รอบๆ กระโจมปลา และกระทงเกลือ โดยร้อยห้อยไว้ส่วนล่างสุดต่อจากปักเป้า
วิธีทำ
1. นำใบลานใบเล็กๆ หรือเศษใบลานที่เหลือจากการสานแม่ปลามาใช้เป็นวัสดุ
2. ใช้กรรไกรตัดใบลานให้มีลักษณะคล้ายใบโพธิ์ หรือรูปแบบอื่นขนาดเท่าๆ กัน


5) ลูกปลา เป็นส่วนประกอบสำคัญที่ช่วยให้เครื่องแขวนปลาตะเพียนเกิดความสวยงาม แลดูเป็นฝูง แกว่งไกวไปมาดูมีชีวิตชีวามากขึ้น ให้ความเพลิดเพลินดี นิยมร้อยแขวน 6 ตัวบาง 9 ตัวบาง ขนาดลดหลั่นกันทั้งนี้ขึ้นอยู่กับขนากของแม่ปลา
วิธีสาน
ใช้วิธีสานเหมือนกันกับแม่ปลา แต่ใช้ตอกใบลานที่มีขนาดความกว้างน้อยกว่า สานไว้ให้ครบจำนวนที่ต้องการ

การตกแต่งปลาตะเพียนใบลาน
ปลาตะเพียนที่สานเสร็จแล้วมาตกแต่งด้วยวิธีลงสี และเขียนลวดลายให้เกิดสีสัน มีขั้นตอนการตกแต่งดังนี้
1. เตรียมสีน้ำมัน โดยเตรียมสีสำหรับระบายบนตัวปลา และสีตัดเส้น

1.) สีที่นิยมใช้ลงพื้นบนตัวปลา ได้แก่ สีแดง สีม่วง สีเขียว สีน้ำเงิน หรือสีอื่นที่มองเห็นชัดติดทนนาน ไม่หลุดลอกง่าย
2.) สีที่ใช้สำหรับตัดเส้น ได้แก่ สีเงิน สีทอง สีดำ สีขาว

2. ลงสี การลงวสีควรระบายสีพื้นให้ทั่วตัวปลา ก่อน แล้วปล่อยทิ้งไว้รอให้สีแห้ง
3. เขียนลวดลาย เมื่อสีแห้งสนิทดีแล้วจึงเริ่มเขียนลอดลาย โดยยึดความสวยงามเหมาะสมกับตัวปลาเป็นหลัก ลายที่นิยมเขียน คือ ลายเกล็ดปลาลักษณะต่างๆ เช่น เกล็ดโค้ง เกล็ดพัด เกล็ดเหลี่ยม ส่วนห่างและครีบตดแต่งด้วยลายดอกไม้ เถาไม้ ใบไม้ หรือลายที่มีลักษณะเป็นลายไทย เพื่อแสดงให้เห็นว่าเป็นผลิตภัณฑ์ของคนไทยโดยเฉพาะ
4. ตัดเส้น เป็นขั้นตอนที่ขาดไม่ได้ เพราะจะช่วยเสริมให้ปลาตะเพียนดูงดงามยิ่งขึ้น สีที่นิยมใช้ตัดเส้น คือ สีเงิน และสีทอง ซึ่งมีความแวววาวดูคล้ายเกล็ดปลาจริงๆ สำหรับการตกแต่งส่วนประกอบอื่นๆ เช่น กระโจทปลา กระทงเกลือ มักใช้สีโทน เดียวกัน และเขียนลอดลายคล้ายกัน กับแม่ปลาตะเพียน
การร้อยเครื่องแขวนปลาตะเพียน
วิธีร้อยเครื่องแขวนปลาตะเพียน แบ่งเป็น 2 ขั้นตอน
ขั้นตอนที่ 1 ร้อยส่วนประกอบต่างๆ ได้แก่ พวงกระโจมปลา พวงกระทงเกลือ และพวงลูกปลา
ขั้นตอนที่ 2 ร้อยแม่ปลา
ขั้นตอนที่ 1 การร้อยส่วนประกอบต่างๆ มีวิธีร้อยดั้งนี้
- พวงกระโจมปลา ประกอบด้วย ใบโพธิ์ 1 ใบ ปักเป้า 3-4 เม็ด ร้อยประดับที่ส่วนปลายแฉกของกระโจมปลา
- พวงกระเกลือ ประกอบด้วยใบโพธิ์ 1 ใบ ปักเป้า 1 เม็ด ร้อยประดับที่ปลายแฉกทั้งห้าของกระทงเกลือ
- พวงลูกปลา แต่ละชุดประกอบด้วย ใบโพธิ์ 1 ใบ ปักเป้า 3 เม็ด ร้อยติดที่ส่วนปาก กลางลำตัว และหางลูกปลาแห่งละ 1 ชุด แล้วนำลูกปลาพวงเล็กๆ นี้ไปร้อยตอกันเป็นพวงยาว พวงหนึ่ง ๆ อาจใช้ลูกปลา 2, 3 หรือ 4 ตัว เพื่อถ่วงน้ำหนักให้ เท่ากัน ในแต่ละช่องร้อยคั่นด้วยปักเป้า 2-4 เม็ด
ขั้นตอนที่ 2 การร้อยแม่ปลา ต้องนำส่วนประกอบทั้งสามส่วนมาร้อยเรียงตามลำดับ ดังนี้
1. ร้อยพวงลูกปลาเข้าใต้ท้องส่วนกลางลำตัวแม่ปลา ร้อยตรงขึ้นข้างบน แล้วนำพวงกระโจมปลามาร้อยต่อ ประมาณระยะให้อยู่เหนือครีบของแม่ปลาพอดี
2. นำพวงลูกปลาที่เหลือมาร้อยประกอบที่ส่วนปาก และหางของแม่ปลาด้างละพวง คำนวณน้ำหนักให้พอดีไม่เอียงไปด้านใดด้านหนึ่ง ทดลองแขวนดู ถ้าเอียงต้องแก้ไขโดยเพิ่มหรือลดจำนวนปักเป้า ลูกปลาเพื่อถ่วงน้ำหนักให้สมดุลกัน
  เทคโนโลยีการผลิต / เครื่องมืออุปกรณ์
  1. เรียด ใช้สำหรับกรีดตัดใบลานให้ มีขนาดเท่าๆ กัน
2. กรรไกร หรือมีดคัตเตอร์ใช้ตัดแต่งใบลานให้เป็นรูปโค้ง มน หรือเป็นรอยหยัก
3. สี พู่กัน ใช้ระบายสีแต่งตัวปลา และส่วนประกอบอื่นๆ
4. เข็มและด้าย ใช้เย็บสอยส่วนประกอบตัวปลาให้ติดกัน หรือร้อยส่วนประกอบอื่นๆให้เป็นพวง

  แหล่งที่มา
  จากหนังสือ ง 015 งานผลิตภัณฑ์จากวัสดุท้องถิ่น
 
.: MENU
.: BACK